Konstantin izgubio kod Milvijskog mosta

Prvi deo: Zabeležena istorija

Bitka kod Milvijskog mosta vodjena je 28. oktobra 312. izmedju rimskih careva Konstantina I i Maksencija, tik severno od Rima. Sukob je proistekao iz raspada Dioklecijanove Tetrarhije, uredjenja podele vlasti koje je razdvojilo vladavinu izmedju dvojice starijih Avgusta i dvojice mladjih Cezara. Kada je Konstantinov otac Konstancije umro u Jorku 306. godine, njegove trupe su proglasile Konstantina za Avgusta, dok je gotovo istog dana Maksencije, sin bivšeg cara Maksimijana, preuzeo vlast u Rimu.

Galerije je priznao Konstantina samo kao mladjeg Cezara, a suparnički zahtevi ubrzo su se pretvorili u gradjanski rat širom carstva koje se raspadalo. Godine 312. Konstantin je umarširao u Italiju sa otprilike četrdeset hiljada ljudi, izvojevavši pobede kod Torina i Verone pre nego što je krenuo na prestonicu.

Hrišćanska tradicija tvrdi da je uoči bitke Konstantin dobio božanski znak, koji Laktancije opisuje kao san, a Euzebije iz Cezareje kao krst od svetlosti sa rečima "u ovom znaku ćeš pobediti". Kaže se da je naredio da se hi-ro, sastavljen od prva dva grčka slova Hristovog imena, naslika na štitovima njegovih vojnika. Maksencije je, neočekivano napustivši sigurnost rimskih zidina, izabrao da povede otvorenu bitku sa Tibrom za ledjima.

Konstantinova konjica je razbila Maksencijeve konjanike, a njegova pešadija je potom potisnula neprijatelja ka privremenom pontonskom mostu pored kamenog Milvijskog mosta. Dok je uspaničena vojska bežala, pontonski most se srušio, a Maksencije se udavio u reci. Njegovo telo je izvučeno, obezglavljeno, a glava paradirana kroz Rim, nakon čega je pretrpeo damnatio memoriae, zvanično brisanje njegovog sećanja.

Konstantin je trijumfalno ušao u Rim 29. oktobra 312, obezbedivši neosporenu kontrolu nad zapadnim carstvom. Raspustio je Pretorijansku gardu, koja je podržavala njegovog suparnika, i obećao Senatu obnovu njegovih povlastica. Godine 313.

Konstantin i njegov istočni kolega Licinije sastali su se u Mediolanumu i izdali sporazum poznat kao Milanski edikt, kojim se hrišćanima dodeljuje trpeljivost i okončava sistematsko progonstvo. Važno je napomenuti da ovaj edikt nije učinio hrišćanstvo državnom religijom, već ga je samo legalizovao uporedo sa drugim kultovima. Konstantin je godinama nastavio da prikazuje ikonografiju Sol Invictusa i nije istaknuto usvojio hi-ro sve do otprilike 317. godine.

Godine 324. Konstantin je porazio Licinija i postao jedini vladar celog rimskog sveta. Godine 325. sazvao je Prvi nikejski sabor, koji je nastojao da razreši arijansku raspravu i sastavio Nikejski simbol vere.

Konstantin je osnovao novu istočnu prestonicu, Konstantinopolj, posvećen 330. godine, a kršten je tek pred smrt 337. godine. Formalno uspostavljanje nikejskog hrišćanstva kao zvanične religije carstva došlo je decenijama kasnije, pod Teodosijem I, kroz Solunski edikt 380. godine. Konstantinova pobeda se stoga pamti kao presudna prekretnica koja je usmerila rimsku državu, i veliki deo kasnije zapadne civilizacije, ka hrišćanskom putu.

Drugi deo: Alternativna istorija

Pretpostavimo da je 28. oktobra 312. pontonski most izdržao, i da je upravo Konstantinova konjica posustala pred Maksencijem na ravnici pred Rimom. U ovom skretanju Konstantin biva zbačen s konja i ubijen u rasulu, njegovo telo izgubljeno u Tibru, a štitovi i dalje ne nose trajan znak hi-roa. Maksencije, pobednik i opravdan, ne upisuje nikakav poraz u letopise, već umesto toga polaže pravo na naklonost tradicionalnih rimskih bogova i Sol Invictusa.

Sa mrtvim glavnim suparnikom, Maksencije učvršćuje zapadne provincije, zadržavajući Pretorijansku gardu koju bi Konstantin raspustio. Nikakav Milanski edikt nije izdat 313. godine, jer se sastanak u Mediolanumu nikada ne odvija izmedju mrtvog Konstantina i Licinija. Hrišćanstvo, i dalje nelegalna i povremeno proganjana sekta, zadržava krhku trpeljivost koju je s mukom izvojevalo pod Galerijevim samrtničkim ediktom iz 311, ali ne dobija carskog pokrovitelja.

Maksencije, koji je u stvarnosti već ublažio progonstvo u Rimu, vlada kao uobičajeni paganski obnovitelj, gradeći ponovo hramove i udvarajući se staroj aristokratiji Senata. Na istoku Licinije i preostali tetrarsi nastavljaju svoja suparništva, a carstvo ostaje osporavana zakrpa umesto da predje u ruke jedinog hrišćanskog gospodara. Bez Nikejskog sabora koji bi car sazvao, crkve su ostavljene da medju sobom raspravljaju o prirodi Hrista, i nikakav opšte nametnut simbol vere se ne pojavljuje.

Arijanska, donatistička i druge struje otvrdnjavaju u suparničke regionalne zajednice, od kojih nijedna ne može da pozove mač države. Hrišćanstvo ne nestaje, jer njegove mreže dobrotvornog rada, njegovi kultovi mučenika i njegove gradske zajednice nastavljaju polako da rastu kroz četvrti vek. Ipak, bez bujice carskog bogatstva, bazilika i pravnih povlastica, vera se širi kao jedan od mnogih takmaca na prepunom verskom tržištu.

Kultovi Mitre, Izide i pre svega Sol Invictusa zadržavaju zvaničnu naklonost, a carski kult carevog genija ostaje gradjansko vezivo carstva. Nikakav Konstantinopolj nije osnovan, i težište carstva ostaje usidreno u Rimu i starijim istočnim gradovima poput Antiohije i Aleksandrije. Kada pritisci četvrtog i petog veka stignu, Goti, Vandali i Huni suočavaju se sa carstvom čija je ujedinjujuća ideologija i dalje staro gradjansko paganstvo.

Neoplatonistički filozofi i reformatorski carevi, baš kao što je istorijski Julijan kasnije pokušao, rade na oblikovanju skladnog paganskog monoteizma oko Nepobedivog Sunca. Hrišćanstvo opstaje kao snažna manjinska vera, trpljena u dobrim godinama a žrtveni jarac u lošim, ali nikada odabrani partner prestola. Rimski biskupi ostaju pastiri privatne zajednice umesto naslednika carske vlasti, i nikakvo srednjovekovno papstvo ne nasledjuje carev plašt na Zapadu.

Kako rimska moć jenjava, naslednička kraljevstva crpe svoju legitimnost od starih bogova i od Sola, a ne od krštenog kralja, preoblikujući čitav srednjovekovni verski pejzaž. Evropa sinkretičkog solarnog monoteizma, suparničkih misterijskih kultova i manjeg, decentralizovanog hrišćanstva izgleda duboko drugačije od hrišćanskog sveta koji je zaista nastao. U ovom svetu Milvijski most se ne pamti kao znak u kome je car pobedio, već kao dan kada je davljenje Konstantina ostavilo bogove Rima neosporene.